فیروزه، سنگ اصیل ایرانی
تحریریه تولینک

فیروزه یک کانی سبز-آبی مات است که از فسفات هیدراته مس و آلومینیوم تشکیل شده‌است. این سنگ برای هزاران سال به‌عنوان یک گوهر قیمتی و سنگ تزئینی در صنعت طلا و جواهر به کار می‌رفته‌است. رنگ زیبا و منحصر به فرد فیروزه، یکی از دلایل محبوبیت این سنگ است ولی با گذشت زمان رفته‌رفته قدرت فرامادی آن هم مورد توجه مردم قرار گرفت.

شرایط تشکیل فیروزه

فیروزه توسط نفوذ آب اسیدی به درون سنگ در جریان هوازدگی (متلاشی شدن سنگ‌های پوسته زمین) و اکسیداسیون مواد معدنیِ از پیش موجود، تشکیل می‌شود. آب و هوا نقش مهمی در تشکیل فیروزه دارند و این سنگ غالبا در رسوبات مس موجود در محیط‌های بایر و کم آب، یافت می‌شود.
فیروزه در مناطقی به‌وجود می‌آید که میزان مس موجود در آن بالا باشد. این سنگ بر اثر کنش محلول‌های سطحی مس‌دار بر سنگ‌های غنی از Al2O3 و فسفر، یا در اثر محلول‌های سطحی مس‌دار، بر فسیل‌های استخوانی جانوران به وجود می‌آید. به‌طور معمول کانی فیروزه در عمق نسبتا کم (کمتر از 20 متر) استخراج می‌شود.

سنگ فیروزه

رنگ‌های متفاوت فیروزه

فیروزه در طیف رنگی آبی آسمانی، آبی مایل به سبز، آبی نیلی و آبی مایل به سفید، سبز مایل به زرد و خاکستری مایل به سبز وجود دارد. فیروزه‌ی دو‌ رنگ "ابرش" نام دارد. آنچه در اغلب فیروزه‌ها وجود دارد، رگه‌هایی سیاه یا قهوه‌ای رنگ برجسته است که از سنگ مادر تشکیل دهنده فیروزه برجای مانده است. این رگه‌ها، طرح‌های منظم و نامنظمی ایجاد می‌کنند که به آن شبکه عنکبوتی و در اصطلاح ایران به آن فیروزه شجری می‌گویند. اگر این طرح‌ها منظم باشد، ارزش فیروزه بیشتر و اگر نامنظم و به صورت نقطه یا لک باشد، ارزش فیروزه کم می‌شود. بهترین نوع فیروزه، آبی و سبز مایل به زرد است.
اگر میزان مس موجود در کانی زیاد باشد به رنگ آبی، در صورتی که آهن موجود در آن بیشتر باشد به رنگ سبز و اگر آلومینیم موجود در کانی زیاد باشد به رنگ سفید درمی‌‌آید.
فیروزه آبی اگر برای مدت زمان طولانی در معرض نور خورشید باشد، به رنگ سبز در می‌آید و ارزش آن کم می‌شود.

سنگ فیروزه

پیشینه استفاده از فیروزه

این سنگ جز اولین سنگ‌هایی است که توسط بشر استخراج شده و به همین دلیل در تزئینات مکان‌های تاریخی یا جواهر‌های بازمانده از اعصار گذشته وجود دارد.
رنگ خاص و سایه روشن‌های موجود در فیروزه، باعث محبوبیت آن میان تمدن‌های مختلف دوران باستان بوده‌است. از کتیبه بنیاد کاخ داریوش اول در شوش معلوم می‌شود که در آن تاریخ، فیروزه (احسائین) نامیده می‌شده‌ و از منطقه خوارزم برای تزئین کاخ آورده شده بود. حاکمان مصر باستان، بین النهرین، چین باستان (از زمان سلسله شانگ) به این سنگ توجه داشته‌اند.

پیشینه استفاده از فیروزه


فیروزه از طریق جاده ابریشم و ترکیه به اروپا وارد شد و به همین جهت در زبان انگلیسی به آن Turquoise می‌گویند و تا قرن 14 میلادی در غرب، به عنوان سنگ زینتی ارزشمند به حساب می‌آمده‌است.
در ایران، فیروزه هزاران سال، برای تزئین اشیاء، مساجد و دیگر ساختمان‌های مهم (مانند مسجد و مدرسه سلطان حسین دراصفهان) استفاده می‌شده‌است. استفاده از فیروزه در هند پس از استقرار امپراتوری مغول رایج شد. (تزئینات عمده تاج محل با سنگ فیروزه است.)

گنبد فیروزه‌ای مسجد شیخ لطف الله

فیروزه فارسی اغلب با کلمات مذهبی و قرآنی، که با طلا منبت کاری می‌شده همراه بوده‌است. فیروزه در تبت، از طلا هم ارزشمندتر بوده  و به‌عنوان پول رایج و سنگی قیمتی، داد و ستد می‌شده‌است. مصریان باستان، فیروزه را سنگ زندگی می‌نامیدند. کهن‌ترین جواهراتی که با آن تزئین شده‌، چهار گردنبند است که در دستان مومیایی ملکه زر وجود دارد.

باورهای عامیانه در مورد قدرت فیروزه

در بسیاری از فرهنگ‌ها، این سنگ به‌عنوان یک سنگ مقدس، نماد بخت و اقبال خوب است.
دفع چشم زخم، حفظ انسان از حوادث و بلایای طبیعی، کاهش استرس، ترس و افسردگي، افزایش شادي و خوش‌اقبالی و در نهایت رونق كسب و كار از جمله ویژگی‌های این سنگ هستند.
فیروزه، نماد بخشندگی، خلوص نیت، مهر و علاقه است و باعث تداوم دوستی و تبدیل کینه به مهر و دوستی می‌شود. این سنگ اعتماد به نفس را زیاد و از انسان در برابر کابوس‌ها، خواب هاى آشفته، انرژی‌های منفى محافظت می‌کند.

گوشواره فیروزه

باورهای اسلامی در مورد سنگ فیروزه

در مورد قدرت فرامادی سنگ فیروزه در برخی روایات آمده است که باعث بى‌نيازى و دورى فقر مى‌شود؛ دورگرداننده دردها از ديدگان است؛ در استجابت دعا موثر است و موجب فتح و پيروزی می‌شود. روایت است، اولين هديه‌اي كه خداوند از طريق جبرئيل، در غار حرا به حضرت محمد(ص) اعطا کرد، سنگ فيروزه بود. علامه مجلسي از پیامبر اسلام(ص) روایت می‌کند:" هركس فيروزه را در روز، يك بار نگاه كند، درِ بهشت پنج‌ بار به روي او گشوده می‌شود.
امام صادق‌(ع)، در مورد سنگ فیروزه می فرماید:" دستی که انگشتر فیروزه در آن باشد، فقیر نمی شود."

تسبیح فیروزه

خواص درمانی فیروزه

سنگ فیروزه برای معده و درمان سردرد موثر است. استفاده از سرمه فیروزه برای چشم بسیار مفید است وچشم را تقویت می‌کند. درمان جنون، تن و بدن درد و بسیاری از بیماری‌های داخلی، از جمله خواص درمانی این سنگ است. فیروزه در درمان صرع موثر است. سنگ کلیه را خارج و بیماری‌های طحال را درمان می‌کند.
استفاده از انگشتر فیروزه به قلب آرامش می‌بخشد و ترس و وحشت را از انسان دور می سازد.

معادن فیروزه

فیروزه در ایران

محبوب‌ترین و پرآوازه‌ترین فیروزه در ایران، فیروزه نیشابور است که از ۲۰۰۰ سال پیش استخراج می‌شده‌‌است. معدن آن در عمق ۲۰۱۲ متری از سطح زمین است. مرغوب‌ترین فیروزه از نظر رنگ، طرح و کیفیت فیروزه عجمی و شجری است.
معادن فیروزه، علاوه بر نیشابور در جنوب مشهد، شمال‌شرقی کرمان، شمال‌شرقی شهر بابک، تفت و بیرجند وجود دارد. معادن فیروزه در کشورهای دیگر مانند افغانستان، هند، استرالیا، آمریکا و.. هم وجود دارد.

سنگ فیروزه

مقاله های مرتبط

متن دیدگاه

دیدگاه ها